Archetyp

Obraz pierwotny (gr. arche – pierwotny, typos – obraz) tworzący nieświadomość zbiorową, wrodzony i dziedziczony jako struktura psychiczna. Stanowi on psychoidalny wzorzec myślenia, przeżywania, spostrzegania i działania w typowych dla ludzi sytuacjach. Archetypy mają naturę dwubiegunową, nadają formę zwykłym przeżyciom i aktywności człowieka, a także kształtują ich treść, zaznaczają swój szczególny wpływ na przeżycie numinosum (doświadczenie religijne) i aktywność twórczą (sztuka archetypowa).

Ego

Centralny kompleks świadomości, treści związane z własnym „ja”, samoświadomość, świadomość indywidualna ukształtowana w toku rozwoju osobistego, zwłaszcza w wyniku wczesnych relacji z osobami znaczącymi (matka, ojciec, rodzeństwo, opiekunowie). Zasadniczy zrąb ego stanowią główne, częściowo świadome identyfikacje, np. z ważnymi osobami lub bohaterami baśni, literatury, filmu, wyobraźni. Ego niedojrzałe, słabo zróżnicowane posługuje się archaicznymi mechanizmami, manipuluje, stosuje z przesadą uniki albo inne, mniej lub bardziej dojrzałe mechanizmy obronne (izolacja, projekcja, wyparcie, tłumienie, sublimacja, racjonalizacja i in.).

Funkcje psychiczne

Istnieją cztery podstawowe funkcje psychiczne, które tworzą dwie pary uzupełniających się opozycji: funkcje racjonalne – uczucie i myślenie, oraz funkcje irracjonalne – percepcja i intuicja. W procesie rozwoju psychicznego funkcje te stopniowo różnicują się jako odrębne, a nie zlewające się, tzn. są kontrolowane przez kompleks ego i stanowią oddzielne kategorie spostrzegania (intuicja – spostrzeganie przez nieświadomość, percepcja – spostrzeganie zmysłowe) i oceniania rzeczywistości zewnętrznej oraz rzeczywistości psychicznej (uczucie – wartościowanie subiektywne, myślenie – wartościowanie obiektywne).

Anima

Archetyp kobiecości w nieświadomej warstwie psychiki mężczyzny. Umożliwia mu głębokie uczuciowe i duchowe porozumienie z kobietą (zakochanie, związek archetypowy). Wpływa uwodzicielsko i magicznie na niedojrzałe „ja” mężczyzny, kształtuje jego kobiece cechy i zachowania, inspiruje twórczo i transformuje pierwotną psychikę chłopca i młodzieńca z jednostronnie męskiej w bardziej zróżnicowaną (cechy lub typ kochanka, artysty, szamana, Anima pozytywna).